Osmanlı tarihinin en tartışmalı figürlerinden biri olan Mahidevran Sultan, özellikle son yıllarda popüler tarih çalışmaları ve dizilerle yeniden gündeme gelmiştir. Ancak, onun hakkında bilinenler çoğunlukla spekülasyon ve dizilerden kaynaklanan kurgusal anlatılardır. Mahidevran Sultan, Sultan Süleyman’ın gözdelerinden biri ve Şehzade Mustafa’nın annesi olarak tanınır. Ancak, onun hayatı ve kimliği konusunda birçok bilinmeyen ve karanlıkta kalmış detay bulunmaktadır.

Osmanlı’da Kadının Yeri ve Mahidevran Sultan’ın Kimliği

Osmanlı tarih yazıcılığında kadınlara dair kayıtlar genellikle sınırlıdır. Kadınlar, çoğunlukla devlet yönetiminde doğrudan bir rol üstlenmedikleri için, haklarında yeterince bilgi bulunmamaktadır. Bu durum, özellikle 19. yüzyıl öncesinde, tarih yazımının erkek egemen bir bakış açısıyla yapılmış olmasından kaynaklanır. Mahidevran Sultan da bu sınırlı bilgilerle tanınan figürlerden biridir. Osmanlı kaynaklarında “Mah-i Devran” olarak geçen isim, onun sarayda aldığı isimdir. Bu isim, “zamanın güzeli” veya “yeryüzünün ayı” anlamına gelir.

Mahidevran Sultan’ın kimliği konusunda çeşitli iddialar bulunmaktadır. Kimi kaynaklara göre o, bir cariye olarak Osmanlı Sarayı’na girmiştir. Bu iddia, onun ismi ve baba adının Osmanlı cariyelerine verilen isimlerle uyumlu olmasından kaynaklanır. Ancak, bazı akademik çalışmalar ve özellikle Melike Zehra Temrukoğlu’nun beyanları, Mahidevran’ın aslında bir Çerkes prensesi olduğunu ortaya koymaktadır.

Çerkes Prensesi mi, Cariye mi?

Mahidevran Sultan’ın Çerkes kökenli olduğu iddiası, özellikle Temrukoğlu ailesine ait arşivlerdeki belgelere dayanmaktadır. Bu belgelerde, Mahidevran’ın Kırım’ın Kerç bölgesinde dünyaya geldiği ve Temruk Hanedanı’na mensup olduğu belirtilir. Osmanlı kayıtlarında “Bosfor Hatun binti Abdullah” ve “Mahidevran Gülbahar binti Mirza Haydar Temruk” gibi isimlerle geçen Mahidevran Sultan’ın, babası Temruk Hanedanı’ndan Prens İdar-Temruk’tur. Bu isim, Osmanlı kaynaklarında “Haydar” olarak geçmiştir.

Mahidevran Sultan, Yavuz Sultan Selim’in eşi Ayşe Hafsa Sultan sayesinde Osmanlı Sarayı’na girmiştir. Ayşe Hafsa Sultan’ın Kırım prensesi olması, Mahidevran ve kardeşlerinin saraya alınmasında etkili olmuştur. Sultan Süleyman ile evliliği ise onun kaderini belirlemiştir. Bu evlilikten dünyaya gelen Şehzade Mustafa, Osmanlı tarihinin en trajik figürlerinden biri olmuştur.

Mahidevran Sultan’ın Ailesi ve Saraydaki Konumu

Mahidevran Sultan’ın ailesi, Osmanlı Sarayı’nda önemli bir yer edinmiştir. Mahidevran’ın kardeşleri de sarayda evlenmiş ve önemli mevkilerde bulunmuşlardır. Örneğin, ablası Şahıdevran Hatun, Yavuz Sultan Selim’in önemli paşalarından Karagöz Ahmet Paşa ile evlenmiştir. Mahidevran’ın, Şehzade Mustafa dışında Ahmet, Mehmet Orhan ve Mahmut isimlerinde bir oğlu ve Raziye adında bir kızı olduğu kaydedilmiştir. Raziye Sultan, abisinin ölümünden sonra Yahya Efendi’nin yanında müridelik yapmış ve genç yaşta vefat etmiştir.

Mahidevran Sultan’ın hayatı, Hürrem Sultan’ın saraya girmesiyle birlikte zorlaşmıştır. Hürrem Sultan’ın yükselişi, Mahidevran’ın gözden düşmesine ve saraydaki konumunun zayıflamasına neden olmuştur. Şehzade Mustafa’nın trajik ölümünden sonra ise Mahidevran, Bursa’da göz hapsinde tutulmuş ve burada hayatının geri kalanını geçirmiştir. Oğlunun ölümünden sonra yaşadığı acılar, onun hayatını derinden etkilemiştir.

Mahidevran Sultan’ın Mirası ve Anısına

Mahidevran Sultan, tarihin gölgelerinde kalmış bir figür olsa da onun hikayesi, Osmanlı tarihinin önemli bir parçasıdır. Şehzade Mustafa’nın trajik ölümü, Osmanlı İmparatorluğu’nun seyrini değiştiren olaylardan biri olarak kabul edilir. Mahidevran Sultan’ın yaşamı, bu trajedinin merkezinde yer alır ve onun anısı, özellikle Çerkes halkı arasında yaşatılmaktadır.

Bugün, Mahidevran Sultan’ın mezarı Bursa’da, Şehzade Mustafa’nın türbesinde bulunmaktadır. Onun yaşamı ve trajedisi, Osmanlı tarihinin karanlık sayfalarında yer alırken, Çerkes kökenli bir prenses olarak Osmanlı Sarayı’ndaki varlığı, tarihçilerin ve araştırmacıların ilgisini çekmeye devam etmektedir.

Kaynakça

  1. Vakıflar Mecmuası, II, 1940.
  2. Uluçay, Çağatay (1985). Padişahların kadınları ve kızları.
  3. Yermolenko, Galina I. (2010). Roxolana in European Literature, History and Culture.
  4. İslam Ansiklopedisi Mahidevran Maddesi.
  5. Sadettin Eğri. Mahidevran (Gülbahar) Sultan ve Itıknâmesi.
  6. Melike Zehra Temrukoğlu’nun Beyanları.